(Gửi bạn – người từng hỏi tôi vì sao hay viết về mùa hè Bắc Âu, điều gì đặc biệt trong mùa hè ấy đã khiến tâm trí tôi neo giữ từng câu chữ suốt hơn mười năm sống cùng nó…)
Bạn thân mến,
Tôi viết những dòng này vào đúng ngày Hạ chí – 21 tháng 6 – ngày dài nhất trong năm của miền đất Bắc Âu. Ở Đan Mạch, mặt trời sẽ hiện diện suốt hơn 17 giờ, còn ở Phần Lan, ánh sáng như quên lối về, để lại hiện tượng mang cái tên thật nên thơ: đêm trắng. Đối với một người lớn lên ở xứ nhiệt đới như tôi, khái niệm ấy thuở ban đầu nghe cứ như bước ra từ truyện cổ tích – một đêm mà ánh sáng không chịu đi ngủ.
Có những buổi sáng tháng Sáu, tôi tỉnh dậy trong ánh sáng mờ xanh lửng lơ trên rèm cửa, và phải mất mấy giây lắng nghe nhịp thở của căn phòng, tôi mới biết mình đang ở đâu, là mấy giờ, là mơ hay là thực. Ở Đan Mạch, tháng Sáu luôn đến bằng một vẻ dịu dàng pha lẫn kỳ ảo. Không quá rực rỡ, không quá lặng lẽ. Giống như ánh mắt ai đó vừa nói lời chia tay, nhưng vẫn chưa bước đi, còn vương chút vấn vương.
Mặt trời ở xứ này bỗng trở nên quảng đại lạ lùng – nó không lặn cho đến gần 10 giờ đêm, và sáng lên trở lại từ 3 giờ sáng. Có những vùng ở Bắc Âu mùa này không còn bóng tối. Không cần đèn đường. Không cần gọi hoàng hôn. Mọi thứ như vừa mơ vừa tỉnh, như thể thế giới quên mất cách để tắt đèn, và lòng người cũng bỗng chốc quên đi những bộn bề quen thuộc.
Hai đứa con trai tôi, thuở mới sang, thường bật dậy khi ánh sáng lùa vào phòng – tưởng rằng đã là chín giờ sáng. Chúng hò hét, chạy nhảy quanh khu sinh hoạt chung của chung cư, khiến mấy ông bà già hàng xóm không thể ngủ tiếp. Họ viết thư phàn nàn, một cách nhã nhặn và khổ sở. Chỉ vì hai đứa nhỏ không phân biệt được đâu là sáng, đâu là sớm. Thời gian bỗng hóa lỏng dưới ánh nắng không chịu tắt, và mọi khuôn khổ trật tự thường ngày cũng trở nên lỏng lẻo như dây phơi áo mùa gió lớn, chao mình trong cơn gió không tên.
Có người nói tháng Sáu ở đây là tháng đẹp nhất trong năm – và tôi tin. Không chỉ vì ánh sáng, mà vì cái cảm giác mong manh, dễ vỡ ẩn sau nó. Bởi ai đã sống ở vùng đất này đủ lâu, đều biết: tháng Bảy sẽ là khởi điểm của một cuộc chia tay kéo dài nửa năm với mặt trời. Mỗi ngày trôi qua sau đó, ánh sáng sẽ rút đi từng chút một, cho đến khi tháng Mười Hai đến – tháng của Đông Chí – khi mặt trời biến mất khỏi thành phố lúc mới bốn giờ chiều, và bóng tối trở thành người bạn đồng hành không mời mà đến, đôi khi còn ở lại quá lâu trong tâm tưởng.
Chính vì thế, tháng Sáu luôn có cái gì đó vội vàng, gấp gáp nhưng đầy nuối tiếc trong không khí. Người ta ra ngoài nhiều hơn, yêu nhau nhanh hơn, và sống có phần gấp gáp hơn thường lệ. Không ai bảo ai, nhưng tất cả đều biết: phải kịp thở thật sâu, thật no, phải gom góp đủ đầy từng tia sáng vào lồng ngực, trước khi mùa đông kéo đến và bóng tối cũ quay về ghì chặt lấy ta lần nữa.
Có một ngày nọ, tôi ngồi ở nhà ga Vesterport, nhìn thấy một người phụ nữ đứng yên dưới nắng chiều, không làm gì cả. Không điện thoại. Không đọc sách. Không chờ ai. Chỉ đứng đó, mắt nhắm hờ, như thể đang lưu giữ ánh sáng vào trong da thịt. Như thể chính cơ thể cô là một bình đựng nắng, và cô biết, đến mùa đông, mình sẽ cần đến từng giọt nhỏ để giữ cho ngọn lửa bên trong không tắt, để những ký ức về ánh sáng đủ sức sưởi ấm những ngày dài giá lạnh.
Tôi thầm nghĩ, hóa ra chúng ta vẫn có thể học cách sống từ ánh sáng. Không phải bằng cách phơi mình dưới nắng, mà bằng cách nhận ra khi nào nên sống gấp, và khi nào nên sống chậm lại. Khi nào nên chạy, và khi nào nên chỉ đứng yên và thở, để cảm nhận từng thớ thịt đang đón lấy hơi thở của sự sống, sự hiện diện của mình trong từng khoảnh khắc đi qua.
Ở những nơi như Việt Nam – quê hương tôi – người ta ca thán mùa hè. Tránh nắng. Né đường. Dự báo thời tiết trở thành thứ được bàn tán mỗi sáng như một trận bóng đá. Mặt trời là kẻ mà ai cũng tìm cách tránh mặt. Và tôi hiểu. Nắng ở đó là nắng thiêu đốt, là mồ hôi, là điện cúp, là những giấc ngủ trưa khó chịu và áo quần không thể khô nổi vì ẩm. Cái oi bức ấy, đôi khi, còn ghim vào lòng người một nỗi khó chịu vô cớ, một thứ bực bội không tên, ám ảnh cả những giấc mơ.
Nhưng cũng phải sống ở một nơi như Đan Mạch – nơi mà từ tháng Mười đến tháng Tư, mặt trời biến mất khỏi bầu trời lúc mới bốn giờ chiều, và những ngày còn lại âm u như chực mưa rào – mới hiểu được giá trị của một ngày có nắng.
Nơi đây, người ta đi ra ngoài chỉ để đứng dưới trời sáng. Nắng không phải là thứ để chối từ, mà là một đặc ân. Một ơn huệ. Một phép màu mỏng manh, mà khi có được rồi, người ta sẽ tự nhủ: phải sống ngay bây giờ, phải tận hưởng từng khoảnh khắc này, vì nó không ở lại mãi, như những mùa đi qua trong đời mình.
Và có lẽ cũng vì thế, mùa hè ở đây không chỉ là một mùa – nó là một tâm thế sống, một lời nhắc nhở dịu dàng về sự hữu hạn của những điều tươi đẹp.
Chúng ta đang ở cuối tháng Sáu.
Nếu hôm nay nắng – xin hãy đi ra ngoài. Hãy để ánh sáng ấy ôm lấy bạn, như một lời nhắc nhở rằng bạn xứng đáng với từng khoảnh khắc bình yên, trọn vẹn và an nhiên.
Nếu không – xin hãy thắp sáng chính mình. Bởi lẽ, cái ánh sáng thật sự, luôn đến từ nơi sâu thẳm nhất trong ta, và nó sẽ đủ sức dẫn lối ta đi qua những mùa thay lá, dù có đen tối và giông bão đến đâu.
(Vân Lam – Mùa hè 2025, mùa hè thứ 10 ở Bắc Âu)
CHIẾC HỘP MÀU LAM 