Hai Bờ Của Một Dòng Sông. 

______________________

Vào một buổi chiều rất lạnh, tôi đứng trước ô kính mờ sương của ga tàu cũ ở ngoại ô Copenhagen và nhìn bóng mình loang nhẹ. Không phải bóng của một người vừa rời quê nhà, cũng không phải hình hài của người đã bén rễ hoàn toàn ở nơi mới. Chỉ là dáng hình của một người đang đứng giữa hai nhịp đập. Một nhịp dành cho nơi mình sinh ra, với mùi đất ẩm sau cơn mưa và tiếng ai đó gọi tên mình bằng giọng quê cũ. Một nhịp dành cho nơi mình đang đứng, nơi ánh sáng rơi xuống khác hơn, gió thổi qua cũng mang một màu lạnh rất riêng, và cuộc sống được đo bằng những thước đo tôi chưa từng nghĩ mình sẽ quen.

Tôi không gọi đó là chia đôi.
Cũng không phải là dời đổi.

Nó giống như một dòng sông tách nhánh giữa thung lũng – nước của hai dòng tuy chảy về những phía khác nhau, nhưng vẫn mang chung một độ mặn, một độ trong, một ký ức của nơi nó khởi nguồn.

Trước khi tôi rời quê hương, chưa có ai nói với tôi rằng “quê nhà” là một chỗ trong lồng ngực, không phải trên bản đồ. Càng không có ai dạy tôi cách mang nhiều nền văn hoá trong cùng một cơ thể. Cũng không có lớp học nào để học, cũng không ai tha thiết kể về. Chúng lặng lẽ đến khi tôi đã đi xa đủ để mất một phần, và ở lại đủ lâu để nhận ra phần còn lại cũng đang đổi màu.

Tôi từng được hỏi nhiều lần rằng mình thuộc về đâu. Trước kia tôi hồ hởi chọn nơi mới. Nhưng giờ đây, mỗi lần như thế, tôi chỉ mỉm cười rồi im lặng. Không phải vì câu hỏi khó, mà vì tôi biết mình không thể bóp trái tim vào một câu trả lời gọn gàng cho vừa mắt người khác. Một đời người không cần phải đứng yên ở đúng một chỗ để được gọi là “thuộc về”. Có những cuộc đời sinh ra là để đi – đi để biết mình chịu được bao nhiêu mùa gió, đi để hiểu mình có thể cắm rễ ở đâu mà không mất đi dáng hình cũ, và đi để nhận ra rằng có những nơi mình không lựa chọn, nhưng lại có quyền trú ngụ trong mình suốt quãng đời còn lại.

Những năm tháng đi qua ba châu lục chưa bao giờ làm tôi thấy mình rời rạc. Ngược lại, chúng giống những tờ giấy kẹp giữa cuốn sách tuổi trẻ: mỏng, nhẹ, nhưng nếu lấy đi thì cả cuốn sách sẽ mất đi mạch của nó. Tôi vẫn nhớ rõ tiếng ve của quê nhà, và cũng nhớ rõ tiếng tàu chạy qua Vesterport mỗi buổi chiều muộn. Tôi nhớ nắng rát của Úc, và cũng nhớ cả những buổi sáng mở cửa ra là thấy tuyết rơi kín hiên. Những ký ức ấy không tranh nhau, cũng không xóa nhau. Chúng đứng cạnh nhau, như hai hàng cây cùng thở chung một luồng gió.

Vậy mà đôi lúc, vẫn có một nỗi buồn rất nhỏ, rất mảnh, len vào như bụi nắng. Nỗi buồn của người hiểu rằng mình sẽ không bao giờ hoàn toàn trọn vẹn ở một phía. Dù trở về quê, vẫn thấy lòng mình nghiêng theo tiếng gió lạnh phương Bắc. Dù đứng giữa châu Âu, vẫn nghe đâu đó trong lồng ngực vọng lại tiếng gọi tên bằng giọng của một thời thơ dại. Cảm giác ấy không đau. Chỉ là sự hụt nhẹ, như thể bàn tay mình vừa chạm vào thứ gì cố định nhưng lại trôi đi một chút.

Một cuộc đời hoàn toàn có thể thuộc về hai nơi – không phải bằng hộ khẩu, không phải bằng những dấu đóng trên hộ chiếu, mà bằng những tầng ký ức biết tìm đường trở về khi mình nhắm mắt lại. Có những điều không cần chọn, vì chúng tự chọn mình trước. 

Và quê nhà — theo một cách rất khó nói thành lời — cũng là một điều như thế: ở yên trong ta, kể cả khi ta không còn ở yên trong nó… 

(Vân Lam – Dòng chảy đầu năm)